Leeftijd is iets waar bijna iedereen mee bezig is, bewust of niet. Je hoort het bij verjaardagen, bij het invullen van formulieren en bij gesprekken over bekende mensen. Zo is Sabine Hagedoren, het vertrouwde gezicht van het VRT-weerbericht, geboren op 26 juni 1968 en dus inmiddels 57 jaar oud. Toch zegt dat getal op zichzelf maar weinig over wie ze is, wat ze heeft meegemaakt of hoe ze eruitziet. Dat is precies waarom het zo interessant is om eens goed te kijken naar wat een levensjaar nu eigenlijk betekent.
Hoe we leeftijd berekenen en waarom dat niet altijd klopt
De meest gebruikte manier om iemands ouderdom te berekenen, is simpel: je trekt het geboortejaar af van het huidige jaar. In sommige landen, zoals Zuid-Korea, werkt dat anders. Daar is een baby bij de geboorte al één jaar oud en wordt iedereen op 1 januari een jaar ouder, ongeacht wanneer ze geboren zijn. Dat systeem klinkt vreemd voor wie er niet mee is opgegroeid, maar het laat goed zien dat het bijhouden van levensjaren een afspraak is, geen natuurwet. Biologisch gezien vertelt een geboortedatum ook niet het hele verhaal. Iemand van vijftig kan een lichaam hebben dat biologisch dichter bij veertig ligt, terwijl iemand van dertig door stress of ongezonde gewoonten sneller veroudert. Wetenschappers spreken in dat geval over de biologische leeftijd, die je kunt meten aan de hand van cellen, bloedwaarden en andere lichamelijke kenmerken.
Wat een levensjaar meer zegt dan alleen de tijd
Een getal zegt iets over hoe lang iemand op aarde is, maar niet over hoe iemand die tijd heeft beleefd. Sabine Hagedoren verloor haar man Jurgen, die tien jaar geleden overleed. Dat soort ervaringen vormen een mens veel sterker dan het aantal jaren dat is verstreken. Verdriet, verlies, liefde en doorzettingsvermogen laten sporen na die je in geen enkel register terugvindt. Psychologen noemen dit ook wel de emotionele of psychologische rijpheid van een persoon. Iemand die jong al veel heeft meegemaakt, kan in bepaalde opzichten volwassener zijn dan een ander die twintig jaar ouder is. Dat maakt elk levensverhaal uniek, ongeacht het jaar van geboorte.
De maatschappelijke betekenis van ouder worden
In veel culturen hangt aan een bepaalde levensfase een verwachting. Op je achttiende mag je stemmen en auto rijden. Op je vijfenzestigste gaat de meeste mensen met pensioen. Die grenzen zijn nuttig voor de organisatie van een samenleving, maar ze passen niet altijd bij hoe mensen zichzelf voelen. Onderzoek toont aan dat mensen zichzelf gemiddeld zo’n tien tot vijftien jaar jonger voelen dan ze werkelijk zijn. Dat verschil wordt groter naarmate mensen ouder worden. Een 70-jarige voelt zich gemiddeld alsof hij of zij rond de 55 is. Dat heeft gevolgen voor hoe mensen hun leven inrichten, welke keuzes ze maken en hoe ze naar zichzelf kijken. De samenleving verandert ook mee: mensen blijven langer gezond, werken langer door en blijven actief tot op hoge leeftijd.
Ouder worden in de spotlights
Bekende Vlamingen en Nederlanders worden regelmatig besproken in het licht van hun jaren. Dat is soms bewonderend, soms onnodig kritisch. Presentatoren, acteurs en andere publieke figuren worden regelmatig beoordeeld op hoe ze eruitzien ten opzichte van hun geboortejaar. Dat levert soms complimenten op, maar ook ongepaste opmerkingen. De discussie over hoe mensen in de schijnwerpers omgaan met het ouder worden, raakt aan bredere vragen over zelfacceptatie en schoonheidsidealen. Uit interviews blijkt dat veel mensen in de publieke aandacht op een gegeven moment vrede vinden met de jaren die zijn verstreken. Ze zien de rimpels en de grijze haren niet als iets wat verborgen moet worden, maar als bewijs van een leven dat geleefd is. Dat is een houding die steeds meer navolging krijgt, ook buiten de schijnwerpers.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen biologische en chronologische leeftijd?
De chronologische leeftijd is het aantal jaren dat iemand heeft geleefd, gemeten vanaf de geboortedatum. De biologische leeftijd geeft aan hoe oud het lichaam er van binnen uitziet, op basis van cellen, organen en bloedwaarden. Iemand kan chronologisch 50 zijn, maar biologisch dichter bij 40 of 60 liggen, afhankelijk van leefstijl en erfelijke aanleg.
Waarom voelen mensen zich jonger dan ze zijn?
Mensen voelen zich gemiddeld jonger dan hun werkelijke geboortejaar aangeeft, omdat identiteit en gevoel zich niet aanpassen aan een kalender. Hoe actief iemand is, hoe sociaal betrokken en hoe gezond, dat bepaalt mede hoe jong of oud iemand zichzelf ervaart. Wetenschappers noemen dit de subjectieve leeftijd.
Vanaf welke leeftijd wordt iemand officieel als volwassen beschouwd in België?
In België geldt 18 jaar als de grens voor juridische volwassenheid. Vanaf dat moment mag iemand zelfstandig contracten afsluiten, stemmen bij verkiezingen en alcohol kopen. Voor sommige zaken, zoals het huren van een auto, hanteren bedrijven hogere leeftijdsgrenzen op basis van eigen beleid.
Heeft leeftijd invloed op geluk?
Uit grootschalig geluksonderzoek blijkt dat geluk een u-vormige curve volgt door het leven. Jongeren en ouderen zijn gemiddeld gelukkiger dan mensen in de middelste levensfase, rond de veertig tot vijftig jaar. Die dip hangt samen met werkdruk, verantwoordelijkheden en levensvragen die in die periode veel aandacht vragen. Na de zestig neemt het gevoel van welbevinden bij de meeste mensen weer toe.
